Kortom, als er sprake is van een dienstbetrekking, dan is er sprake van een werknemer.
Van een dienstbetrekking is geen sprake als de werkzaamheden worden uitgevoerd door een zelfstandig ondernemer. Het werk kan ook worden gedaan door een freelancer (zzp-er of éénpitter) of door een vrijwilliger. Dan is het nog maar de vraag of er sprake is van een dienstverband.

Of er sprake is van een dienstbetrekking is van belang omdat de inhoudingsplichtige (lees: werkgever) dan loonheffing en premies sociale verzekeringen zal moeten inhouden. Bovendien gelden dan voorwaarden betreffende onbelaste kostenvergoedingen.
Voor niet-werknemers zoals bijvoorbeeld vrijwilligers gelden slechts beperkingen betreffende de onbelaste beloning. Onkosten op declaratiebasis, kunnen zonder meer worden vergoed.

Dienstbetrekking
Als er sprake is van een dienstbetrekking, dan is er in de regel een arbeidsovereenkomst gesloten. Dit is een overeenkomst waarbij de ene partij (werknemer) zich verbindt, in dienst van de andere partij (werkgever), tegen beloning, gedurende een zekere tijd, arbeid te verrichten.
Kenmerken van een dienstbetrekking zijn:
• de werknemer verricht persoonlijke arbeid;
• de werkgever is verplicht loon te betalen; en
• tussen de werkgever en de werknemer bestaat een gezagsverhouding.

Gezagsverhouding
De gezagsverhouding is het belangrijkste maar ook het meest omstreden kenmerk. Van een gezagsverhouding is sprake als de werkgever bevoegd is toezicht te houden op het door u te verrichten werk. Bovendien kan de werkgever aanwijzingen en opdrachten geven met betrekking tot de door u uit te voeren werkzaamheden.

Wanneer er naar het civiele recht geen sprake is van een dienstbetrekking dan kan er voor de loonbelasting en sociale verzekeringen wél sprake zijn van een fictieve dienstbetrekking of van een overeenkomst tot het verrichten van enkele diensten. In die gevallen zal de werkgever ook loonbelasting en premies sociale verzekeringen moeten inhouden.

Tenslotte kan een arbeidsverhouding vrijwillig als een dienstbetrekking worden aangemerkt. Dit is het geval als een freelancer en een opdrachtgever tezamen hebben gekozen voor de opting-in-regeling.

Fictieve dienstbetrekking
Van een fictieve dienstbetrekking is sprake als op grond van wettelijke bepalingen een arbeidsverhouding, anders dan een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke dienstbetrekking, als een dienstbetrekking is aangewezen.
Voor de volgende personen wordt een fictieve dienstbetrekking aangenomen:
• aannemers van werk en daarmee gelijkgestelden;
• thuiswerkers;
• tussenpersonen;
• uitzendkrachten;
• leerlingen en stagiaires;
• meewerkende kinderen;
• commissarissen;
• bestuurders van werknemerscoöperaties;
• artiesten;
• beroepssporters;
• de werknemer/aanmerkelijk belanghouder;
• de persoon die loon geniet van een Nederlands overheidslichaam uit een dienstbetrekking tot een niet-inhoudingsplichtige;
• de voormalige uitkeringsgerechtigde die loon geniet in de vorm van premies vanwege werkaanvaarding.

Ingeval de werkzaamheden worden uitgevoerd door een zelfstandig ondernemer, dan kan er geen sprake zijn van een fictieve dienstbetrekking.
Voor een directeur/grootaandeelhouder geldt, in het algemeen, geen verzekeringsplicht. Een commissaris is evenmin verzekerd voor de werknemersverzekeringen.

Als er sprake is van een fictieve dienstbetrekking dan is de werkgever overigens niet altijd de inhoudingsplichtige.

Opting in
Voor het toepassen van het loonbelastingsysteem spreekt de opdrachtgever met u af, dat hij loonheffing inhoudt op de arbeidsbeloning.
Als het loonbelastingsysteem wordt toegepast, dan worden de inkomsten bij u als 'inkomsten uit dienstbetrekking' belast in box 1.

Per opdracht zijn de volgende regels van toepassing.
• De opdrachtgever en freelancer sturen aan de Belastingdienst een gezamenlijke verklaring waarin staat dat zij hebben gekozen voor de opting-in-regeling. Deze verklaring wordt verstuurd vóórdat de werkzaamheden zijn aangevangen.
• De opdrachtgever mag bepaalde kosten onbelast, zoals gebruikelijk bij een dienstverband, vergoeden.
• De opdrachtgever hoeft geen premie werknemersverzekeringen in te houden en af te dragen (lees: de freelancer zal zich particulier moeten verzekeren).
• Na afloop van het kalenderjaar verstrekt de opdrachtgever een jaaropgaaf aan de freelancer waarop is vermeld hoe hoog de bruto arbeidsbeloning was en hoeveel loonheffing daarop is ingehouden.

De voorgedrukte verklaring kunt u ophalen bij:
www.belastingdienst.nl/ccs

Is de arbeidsrelatie verkeerd beoordeeld?
Als er sprake was van een (fictief) dienstverband maar aanvankelijk is daar anders over geoordeeld, dan zijn er kennelijk ten onrechte geen loonbelasting en premies sociale verzekeringen ingehouden. Dit kan een rol spelen als de beloning aan een vrijwilliger hoger was dan het toegestane bedrag van € 1.500 per jaar / € 150 per maand (2006).
Dit speelt ook een rol als u zich heeft voor gedaan als zelfstandig ondernemer of freelancer terwijl dat feitelijk onjuist bleek te zijn.

Ter voorkoming van aansprakelijkheid zal de opdrachtgever in de regel om een Verklaring arbeidsrelatie (Var) vragen als hij de opdracht gunt aan een freelancer, zzp-er dan wel éénpitter. Met een Var, die u kunt aanvragen bij de Belastingdienst, verkrijgt u vooraf zekerheid over de vraag of uw inkomen uit een arbeidsrelatie wordt belast als winst, loon of resultaat uit overige werkzaamheden. Het formulier voor het aanvragen van een Var kunt u ophalen bij:
www.belastingdienst.nl/ccs

Als in de verklaring staat, dat de opdrachtnemer ‘winst uit onderneming’ geniet of dat zijn ‘inkomsten voor rekening en risico van een vennootschap’ zijn, dan hoeft de werkgever over deze inkomsten geen loonheffingen in te houden en af te dragen mits:
• de werkzaamheden overeenkomen met de werkzaamheden die in de verklaring zijn vermeld;
• de werkzaamheden worden verricht binnen de geldigheidsduur van de verklaring; en
• de opdrachtgever de identiteit van de opdrachtnemer heeft vastgesteld en een kopie van zowel een geldig ID-bewijs als van de VAR bij de administratie bewaart.

De werknemer wordt aansprakelijk gesteld als er niet of te weinig loonbelasting en premies sociale verzekeringen zijn ingehouden. Dit is slechts anders als de werknemer niet wist of niet kon weten dat er, ten onrechte, geen of te weinig loonbelasting en premies zijn ingehouden. U wordt, als werknemer, evenmin aansprakelijk gesteld als u de inspecteur tijdig laat weten, dat er vermoedelijk, ten onrechte, geen of te weinig inhoudingen plaatsvinden (disculpatiemogelijkheid).

Meer informatie
• BelastingTelefoon voor ondernemers 0800-0443 (ma-do van 8.00 tot 22.00 bereikbaar)
• Brochures via de bestellijn van de Belastingdienst 0800-0043 (altijd bereikbaar)

Internet
www.belastingdienst.nl/ccs
www.uwv.nl